LEZING: HET LAATSTE NIEUWS VAN LOFAR DOOR MICHIEL BRENTJES

LOFAR is een uniek ICT-project dat is ontstaan uit de ambitie van Nederlandse sterrenkundigen om het prille begin van het heelal waar te nemen. Daarvoor is een radiotelescoop nodig die honderd maal gevoeliger is dan de huidige telescopen. LOFAR ontwikkelt deze radiotelescoop als een netwerk van duizenden sensoren. Deze kleine antennes zijn verdeeld over een gebied met een diameter van 100 kilometer in Nederland en gekoppeld aan een supercomputer via uitgestrekt glasvezelnetwerk. Daarnaast worden minsten 8 stations in Duitsland (5), Groot-Brittannië (1), Frankrijk (1), en Zweden (1) gebouwd en aangesloten op het Nederlandse netwerk. Daarmee bereikt LOFAR een 10x hogere beeldscherpte.

Astronomen hebben met de LOFAR telescoop dieper het heelal in gekeken dan ooit. Daarmee hebben ze een belangrijke stap gezet in hun zoektocht naar de uiterst zwakke signalen van waterstofgas in het vroege heelal. Deze straling van neutraal waterstofgas komt uit de tijd dat het heelal een factor 10 jonger, en kleiner, was dan nu, zo'n 400 tot 800 miljoen jaar na de oerknal. Tijdens deze periode in het nog jonge heelal verdween het neutraal waterstof langzaam als gevolg van de ioniserende kracht van de eerste sterren en quasars. De beelden die de nieuwe LOFAR-telescoop, ontworpen en gebouwd door ASTRON, nu heeft gemaakt, tonen zwakke radiobronnen op golflengtes van enkele meters. De LOFAR-beelden zijn dieper en scherper dan ooit tevoren.